Arashiyama

Nadrzeczna dzielnica zbudowana wokół jednego zdjęcia

Arashiyama leży na zachodnim krańcu Kioto, tam gdzie rzeka Katsura (na tym odcinku nazywana lokalnie rzeką Hozu) przecina zalesione wzgórza. To jedna z najczęściej fotografowanych dzielnic miasta, głównie za sprawą jednego obrazu powielanego w mediach podróżniczych: wąskiej ścieżki obsadzonej wysokim bambusem, przez który pionowymi pasmami przebija się światło słoneczne. Ten obraz jest prawdziwy i rzeczywiście tu istnieje, ale to zaledwie kilkaset metrów dzielnicy, w której znajduje się też świątynia zen z listy UNESCO, kolonia dzikich małp oraz przeprawa przez rzekę używana od wieków. Zanim zaplanujesz wizytę, warto zrozumieć różnicę między pocztówkowym wyobrażeniem a rzeczywistym doświadczeniem – zwłaszcza jeśli chodzi o tłumy.

Arashiyama jest na tyle kompaktowa, że można ją zwiedzić pieszo. Główny zespół atrakcji – gaj bambusowy, Tenryu-ji, most Togetsukyo i łącząca je ulica handlowa – mieści się w promieniu około 15-minutowego spaceru od końca do końca. Park małp Iwatayama dodaje do tego prawdziwe podejście pod górę. Jeśli szukasz cichszych, bardziej wiejskich atrakcji dalej stąd, opisujemy je osobno w naszym przewodniku po Sagano, dzielnicy leżącej bezpośrednio na północ i zachód stąd.

Gaj bambusowy: bezpłatnie, tłocznie i najlepiej przed 8:00

Gaj bambusowy Arashiyama (Chikurin-no-Michi, “ścieżka gaju bambusowego”) to licząca około 500 metrów ścieżka spacerowa wiodąca przez gęste zarośla bambusa, biegnąca między północną bramą Tenryu-ji a terenem willi Okochi Sanso. Wejście jest bezpłatne i nie ma tu bramy – można wejść z dowolnej strony o każdej porze.

Prawdziwym problemem są tłumy. Już około 9:00 w każdy dzień z niezłą pogodą ścieżka zamienia się w powolny pochód ludzi zatrzymujących się co kilka metrów na zdjęcia, a w południe w sezonie kwitnienia wiśni lub jesiennych liści w najwęższych odcinkach może dojść niemal do zastoju. Sam bambus się nie zmienia, ale zmienia się sposób, w jaki się go doświadcza: przed 8:00, zwłaszcza w dzień powszedni, jest niemal pusto. Słychać wtedy, jak łodygi skrzypią i stukają o siebie na wietrze – dźwięk niesłyszalny, gdy ścieżkę wypełnia tłum. Jeśli z tego przewodnika miałbyś zapamiętać tylko jedną praktyczną radę, niech będzie nią: idź do gaju bambusowego o świcie, a nie w środku przedpołudnia.

Wycieczka z przewodnikiem po

gaju bambusowym Arashiyama i Górze Małp

jest zaplanowana tak, by odwiedzić gaj bambusowy we wczesnoporannym oknie i połączyć to z wejściem do parku małp, co rozwiązuje problem tłoku bez konieczności samodzielnego planowania. Dla innego tempa,

poranna wycieczka rowerowa po lesie bambusowym Arashiyama

pozwala pokonać więcej dystansu, zanim pojawią się tłumy – to przydatne, jeśli tego samego ranka chcesz też dotrzeć do spokojniejszych zakątków w stronę Sagano.

Okochi Sanso: cichszy ogród na końcu gaju

Na północnym krańcu gaju bambusowego, tam gdzie większość zwykłych zwiedzających zawraca, znajduje się Okochi Sanso – dawna prywatna willa i ogród aktora epoki kina niemego Denjiro Okochiego, budowana stopniowo przez około 30 lat, począwszy od lat 10. XX wieku. Wstęp kosztuje ¥1000, co obejmuje filiżankę matchy i małą sezonową słodycz podawaną w herbaciarni w połowie trasy – szczegół, który zaskakuje odwiedzających spodziewających się standardowego biletu w stylu świątynnym. Sam ogród wspina się po zboczu wzgórza, oferując oprawione w kadr widoki na góry Arashiyama i Kitayama, a ponieważ opłata za wstęp jest zauważalnie wyższa niż w pobliskich atrakcjach, odsiewa większość jednodniowego ruchu turystycznego, który zapełnia sam gaj bambusowy.

To nie jest miejsce dla każdego – jeśli masz napięty grafik lub budżet, ogród Tenryu-ji oferuje podobne wrażenia estetyczne za połowę ceny. Ale dla odwiedzających, których zmęczyły tłumy w gaju bambusowym i którzy chcą porównywalnego doświadczenia ogrodowego bez tego tłoku, Okochi Sanso jest najbliższą taką opcją w okolicy, a jego pełne zwiedzenie zajmuje zwykle od 45 minut do godziny.

Tenryu-ji: ogród z XIV wieku wciąż w pierwotnej formie

Tenryu-ji to obiekt z listy Światowego Dziedzictwa UNESCO i główna świątynia szkoły zen Rinzai Tenryu-ji, założona w 1339 roku przez szoguna Ashikagę Takauji ku pamięci cesarza Go-Daigo. Główną atrakcją jest ogród ze stawem Sogenchi, zaprojektowany przez kapłana i twórcę ogrodów Muso Sosekiego – jeden z niewielu japońskich projektów ogrodowych, który przetrwał w zasadzie w oryginalnym układzie po niemal 700 latach, mimo że budynki świątyni wokół niego wielokrotnie płonęły i były odbudowywane.

Wstęp do samego ogrodu kosztuje ¥500 (ok. 3,30 USD przy kursie ¥150 za dolara, choć kursy się wahają); wejście do głównych budynków świątyni kosztuje dodatkowe ¥300. Dla większości odwiedzających wystarczy sam ogród – zaprojektowano go tak, by oglądać go z werandy pawilonu Daihojo jako kompozycję “pożyczonego krajobrazu”, w której zalesione zbocze za nim staje się częścią widoku. Północna brama Tenryu-ji wychodzi bezpośrednio na gaj bambusowy, więc większość odwiedzających łączy oba miejsca w dowolnej kolejności.

Wycieczka z przewodnikiem po świątyni Tenryu-ji

omawia historię projektu ogrodu i rolę świątyni w kiotyjskiej linii zen znacznie dokładniej niż tablice informacyjne na miejscu.

Zaplanuj od 45 minut do godziny na Tenryu-ji, jeśli chcesz przejść pełną pętlę ogrodu, a nie tylko oglądać go z werandy.

Park małp Iwatayama: strome podejście i surowe zasady

Park małp Iwatayama leży na zboczu tuż na południe od mostu Togetsukyo i jest domem dla około 120 dzikich japońskich makaków, które swobodnie poruszają się po terenie parku i zalesionym stoku. Dotarcie tam nie jest zwykłym spacerkiem: wejście znajduje się blisko mostu, ale dotarcie do punktu widokowego na szczycie wymaga naprawdę stromego, 20-minutowego podejścia po gruntowej ścieżce, co zaskakuje odwiedzających spodziewających się krótkiego spaceru po ogrodzonym terenie. Załóż buty, w których dasz radę wejść pod górę, i przygotuj się na zadyszkę w połowie drogi, jeśli nie jesteś przyzwyczajony do wędrówek.

Wstęp kosztuje ¥550 dla dorosłych. Na szczycie karmienie jest dozwolone, ale tylko z wnętrza małej, zamkniętej chatki, gdzie odwiedzający kupują owoce lub orzechy i podają je małpom sięgającym przez druciana siatkę – takie rozwiązanie istnieje właśnie po to, by karmienie odbywało się w kontrolowany, bezpieczny sposób, a nie by małpy podchodziły bezpośrednio do ludzi.

Personel wywiesza też jasne zasady zachowania: unikać długiego, bezpośredniego kontaktu wzrokowego i nie uśmiechać się szeroko, ponieważ obnażone zęby makaki odbierają jako demonstrację groźby, a nie przyjazny gest. Małpy są dzikie, nie są oswojonymi wykonawcami, a traktowanie parku jak kontaktowego zoo jest zarówno wbrew zasadom, jak i realnym ryzykiem ugryzienia lub zadrapania.

Nagrodą na szczycie jest wyraźny widok na Kioto w kierunku wschodnim oraz bliski kontakt z makakami, co większość odwiedzających po raz pierwszy uznaje za warte wysiłku. Zaplanuj około 90 minut w sumie, licząc podejście, czas na szczycie i zejście.

Most Togetsukyo i rzeka

Most Togetsukyo (“Most Przekraczający Księżyc”) to drewniany z wyglądu most przecinający rzekę u podnóża wzgórz Arashiyamy i jest najbardziej rozpoznawalnym pojedynczym symbolem dzielnicy po gaju bambusowym. Przekraczanie go jest bezpłatne i możliwe o każdej porze. Coś, co zaskakuje odwiedzających: to funkcjonujący most drogowy z regularnym ruchem samochodowym i autobusowym, a nie konstrukcja wyłącznie dla pieszych, więc stanie na środku w celu zrobienia zdjęcia oznacza unikanie pojazdów. Lepsze punkty widokowe znajdują się wzdłuż brzegu rzeki po obu stronach, zwłaszcza na południowym brzegu, skąd można sfotografować most z zalesionym zboczem w tle, nie rywalizując z ruchem drogowym.

Rzeka pod mostem służy do tradycyjnych przejażdżek łodzią. Najbardziej znana jest przejażdżka łodzią po rzece Hozugawa, podczas której flisacy prowadzą drewniane łodzie tyczkami i wiosłami przez około 16 kilometrów rzecznych bystrzy z Kameoki do Arashiyamy, docierając do przystani niedaleko mostu. Cała przejażdżka trwa około dwóch godzin i kosztuje mniej więcej ¥6000-6500 od dorosłej osoby. Większość odwiedzających dociera do punktu startowego w Kameoce, jadąc najpierw w jedną stronę widokową koleją Sagano – osobnym pociągiem widokowym, który opisujemy szczegółowo w naszym przewodniku po Sagano, ponieważ sama kolej przebiega przez Sagano, a nie przez centrum Arashiyamy. Łączona

wycieczka łodzią po rzece Hozugawa z pociągiem widokowym Sagano

rezerwuje oba odcinki razem, co eliminuje konieczność samodzielnego koordynowania rozkładów pociągu i łodzi.

Dla wolniejszej, prowadzonej alternatywy dla samodzielnego zwiedzania dzielnicy,

spersonalizowana przejażdżka riksząwą po Arashiyamie przez las bambusowy

obejmuje gaj bambusowy i pobliskie uliczki w spokojnym, opowiadanym tempie, z trasą dostosowaną do tego, co chcesz zobaczyć, a nie ze stałym planem.

Różnice sezonowe, które warto uwzględnić w planach

Arashiyama zmienia się znacząco w zależności od pory roku, wykraczając poza ogólną poradę o kwitnieniu wiśni kontra jesiennych liściach, powtarzaną w odniesieniu do całego Kioto. Wiosna (koniec marca do kwietnia) przynosi kwitnienie wiśni wzdłuż brzegu rzeki blisko mostu Togetsukyo i wokół podnóża wzgórza z parkiem małp, i to konsekwentnie najbardziej zatłoczony okres w roku w tej dzielnicy – przybycie przed 7:30 w szczytowych tygodniach kwitnienia nie jest przesadną ostrożnością, to niemal konieczność, jeśli chcesz sfotografować most bez ciągłej linii ludzi w kadrze.

Jesień (na początku i w połowie listopada) przynosi podobnie duże tłumy, skoncentrowane zwłaszcza wokół ogrodu Tenryu-ji, gdzie kolor klonów na tle budynków świątyni przyciąga zarówno turystów krajowych, jak i zagranicznych w liczbie porównywalnej do wiosny.

Lato (lipiec-sierpień) jest na tyle gorące i wilgotne, że zacieniona ścieżka gaju bambusowego jest wyraźnie wygodniejsza niż otwarte tereny nadrzeczne, a poziom tłoku nieco spada w porównaniu z dwoma sezonami szczytowymi, choć nie dramatycznie. Zima (grudzień-luty) jest najcichszą i dla wielu powracających gości najbardziej satysfakcjonującą porą, by zobaczyć gaj bambusowy i ogród Tenryu-ji bez rywalizacji o przestrzeń – bambus pozostaje zielony przez cały rok niezależnie od pory, więc nie tracisz nic wizualnie w porównaniu z cieplejszymi miesiącami, zyskujesz za to więcej przestrzeni tylko dla siebie.

Ulica handlowa i jedzenie między atrakcjami

Ulica łącząca most Togetsukyo z gajem bambusowym i Tenryu-ji jest obsadzona małymi sklepikami i straganami sprzedającymi lody matcha, yatsuhashi (lokalny słodycz cynamonowo-fasolowy) i grillowane przekąski, w cenach zwykle ¥300-600 (mniej więcej 2-4 USD). Miejsce jest turystyczne i wycenione odpowiednio do tego, ale jest też naprawdę przydatne jako jedyna skoncentrowana opcja żywieniowa w obrębie głównego zespołu atrakcji – między mostem a gajem bambusowym nie ma zbyt wielu restauracji z prawdziwym stolikiem, więc zjedzenie czegoś tutaj, zamiast czekać, jest często praktycznym wyborem przy napiętym harmonogramie.

Tłumy i kiedy naprawdę tam jechać

Główny odcinek Arashiyamy – gaj bambusowy, most i ulica handlowa – to konsekwentnie jeden z najbardziej zatłoczonych obszarów Kioto w weekendy oraz podczas sezonu kwitnienia wiśni (początek i połowa kwietnia) i jesiennych liści (połowa listopada). Autokary turystyczne przyjeżdżają od około 9:30, a w południe najwęższe odcinki gaju bambusowego mogą być naprawdę nieprzyjemne do przejścia. To nie jest przesadna ostrożność blogów podróżniczych; odzwierciedla to, jak dość wąska przestrzeń fizyczna radzi sobie z bardzo dużą liczbą codziennych odwiedzających.

Praktycznym rozwiązaniem jest odpowiedni czas, a nie unikanie. Przybycie do 8:00 daje ci gaj bambusowy, most i często ogród Tenryu-ji przed główną falą tłumów. Jeśli konkretnie szukasz cichszej alternatywy dla głównych atrakcji Arashiyamy, a nie tylko wcześniejszej wersji tych samych miejsc, Sagano, tuż na północ i zachód stąd, oferuje podobne bambusy, świątynie i widoki na rzekę przy ułamku ruchu pieszego, nawet w wysokim sezonie.

Centrum Arashiyamy czy Sagano: co pasuje do Twojego tempa

Odwiedzający, którzy stwierdzili, że Gaj Bambusowy był bardziej zatłoczony niż się spodziewali, często pytają, czy Sagano — spokojniejsza dzielnica tuż na północ — to po prostu lepsza wersja tej samej wycieczki. Uczciwa odpowiedź brzmi, że rozwiązują one różne problemy, a nie że jedno zastępuje drugie.

	Centrum Arashiyamy	Sagano
Poziom tłoku	Wysoki, zwłaszcza 9:00-16:00	Niski do umiarkowanego przez cały rok
Główne atrakcje	Gaj Bambusowy, Tenryu-ji, park małp, most	Adashino Nenbutsu-ji, spokojniejsza ścieżka bambusowa, wiejskie świątynie
Koszt	Głównie bezpłatnie; Tenryu-ji 500 ¥, park małp 550 ¥	Głównie bezpłatnie; drobne opłaty za świątynie 300-500 ¥
Potrzebny czas	Pół dnia	Pół dnia, najlepiej połączyć z Arashiyamą
Dla kogo	Osoby odwiedzające po raz pierwszy, kultowe zdjęcia	Osoby powracające, spokojniejsze tempo

Jeśli jesteś w Kioto po raz pierwszy i chcesz zdobyć widokówkowe ujęcia, zacznij od centrum Arashiyamy wcześnie rano. Jeśli widziałeś już Gaj Bambusowy przy poprzedniej wizycie albo opisany wyżej tłok Cię zniechęca, Sagano lepiej wykorzysta Twój czas.

Prywatna sesja zdjęciowa zamiast walki o zdjęcie w tłumie

Ponieważ Gaj Bambusowy robi się bardzo zatłoczony już przed południem, coraz więcej odwiedzających rezygnuje z samodzielnego robienia zdjęć na rzecz krótkiej, prowadzonej sesji zdjęciowej zaplanowanej na wczesnoporanne okno spokoju.

Prywatna sesja zdjęciowa w bambusowym gaju Arashiyamy

zajmuje się czasem, kadrowaniem i logistyką spaceru, dzięki czemu naprawdę można zdobyć zdjęcie bez tłumu — samodzielnie trudno to zrobić niezawodnie, jeśli nie wie się dokładnie, kiedy przyjechać.

Gdzie się zatrzymać, by wczesny start naprawdę się udał

Ponieważ najlepsza rada z tego przewodnika — przyjechać przed 8:00 — zależy od tego, by o świcie nie walczyć z długim dojazdem, to właśnie tutaj miejsce noclegu ma większe znaczenie niż w większości dzielnic Kioto. Kilka riokanów i małych hoteli znajduje się bezpośrednio w Arashiyamie lub tuż obok, dzięki czemu plan “przyjazd przed 8:00” zamienia się w pięciominutowy spacer zamiast 30-45-minutowej jazdy pociągiem z centrum Kioto.

To naprawdę inne doświadczenie: goście nocujący na miejscu mogą stać o świcie w pustym Gaju Bambusowym, podczas gdy pierwsze pociągi z centrum dopiero docierają na stację Saga-Arashiyama. Wadą jest to, że sama Arashiyama ma po zmroku mniej opcji gastronomicznych i rozrywkowych niż centrum Kioto czy okolice stacji Kioto, więc większość odwiedzających, dla których wieczorne opcje są ważniejsze niż wczesny start, wybiera bardziej centralną bazę i akceptuje wcześniejszy dojazd.

Jak dojechać do Arashiyamy

Dzielnicę obsługują trzy linie kolejowe, każda dociera w nieco inne miejsce: stacja JR Saga-Arashiyama (linia JR San-in, około 25 minut od stacji Kioto), stacja Randen Arashiyama (linia tramwajowa Keifuku, wolniejsze, ale malownicze podejście z centrum Kioto) oraz stacja Hankyu Arashiyama (krótki spacer od mostu Togetsukyo, dostępna po przesiadce na stacji Katsura na linii Hankyu Kyoto). Całkowity czas podróży z centrum Kioto wynosi mniej więcej 25-45 minut, zależnie od trasy i miejsca startu. Nie potrzeba samochodu; parkingi w pobliżu głównych atrakcji są ograniczone i drogie, a dzielnica jest zaprojektowana z myślą o pociągach i ruchu pieszym.

Planowanie wizyty w Arashiyamie

Większość odwiedzających traktuje Arashiyamę jako wycieczkę na pół dnia, ale naturalnie wpisuje się ona w cały dzień, jeśli połączyć ją z cichszymi atrakcjami Sagano na północy, lub z przystankiem w okolicy Kinkaku-ji i świątyń północnego Kioto, jeśli nie przeszkadza ci przesiadka autobusowa lub taksówką między dzielnicami.

Jeśli planujesz szerszą podróż, nasze sugerowane trasy pokazują, gdzie wizyta w Arashiyamie na pół dnia lub cały dzień pasuje obok centrum Kioto i innych dzielnic, a narzędzie do niezbędników podróżnych omawia karty IC do transportu, przechowywanie bagażu w pobliżu stacji i inne kwestie logistyczne. Aby uzyskać szerszy obraz opcji wycieczek w tej dzielnicy, nasz przegląd wycieczek i pełna lista atrakcji pokazują, co jeszcze znajduje się w pobliżu.

Jeśli mieszkasz w pobliżu stacji Kioto, poranny wyjazd o 7:00 pozwala dotrzeć do gaju bambusowego niemal o świcie, co konsekwentnie okazuje się jedną z najlepiej ocenianych decyzji odwiedzających tę dzielnicę. Szersze informacje o świątyniach, ogrodach i sezonowym planowaniu w Kioto znajdziesz w naszej sekcji przewodników.

Najczęściej zadawane pytania o wizytę w Arashiyamie

O której godzinie przyjechać, by uniknąć tłumów w gaju bambusowym?

Przed 8:00, najlepiej do 7:30 w weekendy lub w sezonie kwitnienia wiśni i jesiennych liści. Ścieżka nie ma bramy ani godzin otwarcia, więc wczesne przybycie to po prostu kwestia dotarcia tam, zanim pojawią się grupy zorganizowane i jednodniowi turyści, którzy zwykle przyjeżdżają od około 9:30.

Czy mogę wejść do budynku Tenryu-ji przypominającego Złoty Pawilon?

Tenryu-ji nie ma pozłacanego budynku – to Kinkaku-ji, inna świątynia w północnym Kioto, opisana w naszym przewodniku po Kinkaku-ji i Kitayamie. Główną atrakcją Tenryu-ji jest ogród ze stawem Sogenchi, dostępny za ¥500, z dodatkowym ¥300 za wejście do głównych budynków świątyni.

Czy bezpiecznie jest podchodzić blisko małp w parku Iwatayama?

Małpy są dzikie i swobodnie poruszają się w rejonie szczytu, a bliski kontakt jest częścią koncepcji parku. Karmienie jest ograniczone do wnętrza wyznaczonej chatki ze względów bezpieczeństwa. Personel prosi odwiedzających, by nie utrzymywali długiego, bezpośredniego kontaktu wzrokowego ani nie uśmiechali się szeroko do małp, ponieważ makaki odbierają to jako sygnały agresji, oraz by nie próbowali ich dotykać ani osaczać.

Ile trwa podejście do parku małp Iwatayama?

Około 20 minut po stromej, nieutwardzonej ścieżce pod górę, od wejścia w pobliżu mostu Togetsukyo. Jest do pokonania przy większości poziomów sprawności, ale to prawdziwe podejście, a nie płaski spacer, więc załóż odpowiednie obuwie.

Czy trzeba rezerwować przejażdżkę łodzią po Hozugawie z wyprzedzeniem?

Rezerwacja z wyprzedzeniem jest zdecydowanie zalecana w sezonie kwitnienia wiśni i jesiennych liści, gdy zarówno łódź, jak i połączona z nią kolej widokowa Sagano wyprzedają się. Poza wysokim sezonem bilety na ten sam dzień są często dostępne, ale rezerwacja z wyprzedzeniem eliminuje ryzyko przyjazdu na wyprzedany kurs.

Czy Arashiyamę da się zwiedzić bez przewodnika, czy warto wykupić wycieczkę?

Główne atrakcje są łatwe do samodzielnego zwiedzania – oznakowanie jest jasne, a dzielnica jest kompaktowa. Wycieczka z przewodnikiem dodaje wartość głównie dzięki odpowiedniemu czasowi (dotarcie do gaju bambusowego wcześnie) i kontekstowi historycznemu przy Tenryu-ji, którego nie wyjaśniają dobrze tablice na miejscu.

Jaka jest różnica między Arashiyamą a Sagano?

Arashiyama to bardziej ruchliwy główny zespół atrakcji wokół gaju bambusowego, Tenryu-ji, mostu Togetsukyo i parku małp. Sagano to cichsza dzielnica bezpośrednio na północ i zachód, z koleją widokową Sagano, świątynią Adashino Nenbutsu-ji i mniejszymi świątyniami, które widzą znacznie mniejszy ruch pieszy. Szczegóły znajdziesz w naszym przewodniku po Sagano.

Czy za sam spacer po Arashiyamie trzeba płacić?

Nie. Gaj bambusowy, most Togetsukyo i główna ulica handlowa są bezpłatne do zwiedzania. Opłaty dotyczą tylko konkretnych atrakcji: Tenryu-ji (¥500-800), parku małp Iwatayama (¥550) i płatnych aktywności, takich jak przejażdżka łodzią po Hozugawie (mniej więcej ¥6000-6500).

Czy warto nocować bezpośrednio w Arashiyamie?

Tylko jeśli pusty, wschodni Gaj Bambusowy jest wart rezygnacji z wieczornych opcji gastronomicznych i rozrywkowych centrum Kioto. Kilka riokanów i małych hoteli znajduje się bezpośrednio w dzielnicy, dzięki czemu rada “przed 8:00” zamienia się w krótki spacer zamiast dojazdu, ale większość odwiedzających i tak woli bardziej centralną bazę i akceptuje wcześniejszą jazdę pociągiem.

Czy mogę zrobić dobre zdjęcie Gaju Bambusowego bez tłumu w tle?

Tak, ale wymaga to prawdziwego wysiłku: przyjedź przed 8:00 albo zarezerwuj sesję zdjęciową z przewodnikiem zaplanowaną specjalnie na spokojne okno, ponieważ samodzielne wyliczenie właściwego momentu jest trudniejsze, niż się wydaje, gdy około 9:30 zaczynają przyjeżdżać autokary wycieczkowe.